Φωβισμός

"Η ακρίβεια δεν είναι η αλήθεια" δήλωνε ο Ματίς (Henri-Emile Matisse, 1869-1954), ο σπουδαιότερος εκπρόσωπος του κινήματος των Φωβ.

Ο Φωβισμός ως κίνημα (1905-1908)

Ο Φωβισμός, ως κίνημα στη ζωγραφική, έχει να κάνει με την έκρηξη μιας τέχνης συνώνυμης με την αισιοδοξία, τη χαρά και τη ζωντάνια, με τη νεότητα και τη φρεσκάδα, την ανανέωση στην τέχνη γενικότερα γι’αυτό και κρίνεται η συμβολή του στην εξέλιξη της μοντέρνας τέχνης ως σημαντική. Εκφράζεται από καλλιτέχνες παθιασμένους με τη ζωή γενικότερα και πρόθυμους να μεταφέρουν στον καμβά αισθήσεις και εκφράσεις, συναισθήματα και βιώματα μέσω της έντονης χρωματικής παλέτας. Με αέρα ανανέωσης, ο Φωβισμός προσπαθεί να αποβάλει όλες τις προηγούμενες εμπειρίες και να ανατρέψει τα δεδομένα. Κυριαρχεί η παρόρμηση. Η μορφή χάνει πλέον τη σημασία της και το έργο ‘απογειώνεται’ μέσα από τη χρήση έντονων, πολλών και καθαρών χρωμάτων.

Ο φωβισμός εκφράζει, σε γενικές γραμμές, μία ζωγραφική ‘καθαρή’ και έντονη, απελευθερωμένη από την καταπίεση της υποκειμενικότητας στην τέχνη, καθοδηγούμενη αποκλειστικά και μόνο από το ένστικτο του δημιουργού σε σχέση με την απόλυτη χρωματική αρμονία. Σύμφωνα με αυτό το ένστικτο, ο καλλιτέχνης, αποτυπώνει αποκλειστικά αυτό που φαντάζεται σε σχέση με το χρώμα και τη γραμμή. Οι φωβιστές, απλουστεύουν τη γραμμή τόσο, ώστε στα μάτια του αμύητου η ζωγραφική τους πολλές φορές να φαντάζει ως ‘παιδική’. Η ζωγραφική αποτελεί αυτοσκοπό για το δημιουργό και έννοιες όπως η εξιδανίκευση και η πιστή αναπαράσταση, η συμμετρία και η λεπτομερής αποτύπωση θάβονται οριστικά. Τα έργα των φωβιστών, χαρακτηρίζονται λοιπόν από έντονα χρώματα, με δυνατές αντιθέσεις, δίνουν έμφαση στο κόκκινο χρώμα, απλουστεύουν τη φόρμα και παραμορφώνουν ελαφρώς τη γραμμή θέλοντας έτσι να επικεντρώσουν την προσοχή του θεατή στην έκφραση συναισθημάτων μέσω της χρωματικής αντίθεσης και έντασης.

Οι Φωβ στράφηκαν προς μια ζωγραφική που αποδίδει ό,τι μένει σταθερό και αναλλοίωτο στη φύση, απελευθερώνοντας το χρώμα από την πιστή απόδοσή της (τα δέντρα μπορεί να είναι κόκκινα και η θάλασσα κίτρινη), με μια ελευθερία όμως που δεν είναι ούτε άναρχη ούτε αφελής. Αντίθετα, είναι πεποίθηση των ζωγράφων είναι ότι για να προβούν σε νεωτερισμούς, οφείλουν να έχουν πλήρη συνείδηση της τεχνικής τους, δηλαδή του σχεδίου και του χρώματος και μόνο όταν έχουν δουλέψει πολύ δύνανται να είναι κύριοι της τεχνικής τους. Ο περιορισμός της μορφής στο ουσιώδες, έχει στόχο την εκφραστικότητα και όχι την πιστή αντιγραφή της φύσης. «Η ακρίβεια δεν είναι η αλήθεια», δηλώνει ο H. Matisse, ο σπουδαιότερος ζωγράφος των Φωβ. Η άποψη αυτή, διατυπωμένη  για πρώτη φορά έτσι ξεκάθαρα, εξέφραζε και την θέση ολόκληρης της μοντέρνας τέχνης. Ο ενθουσιώδης αυθορμητισμός στο έργο του Matisse είναι φαινομενικά επιφανειακός. Στην πραγματικότητα το έργο του είναι αποτέλεσμα μακράς σπουδής, αναζήτησης και επεξεργασίας.

Η αρχή

Les Fauves’, οι Φωβιστές. Ο Φωβισμός είναι ένα καλλιτεχνικό ρεύμα της μοντέρνας τέχνης, στη ζωγραφική. Τοποθετείται χρονικά την περίοδο 1905-1908. Αναπτύχθηκε κυρίως στη Γαλλία και ενώ είχε σύντομη διάρκεια, θεωρείται ένα από τα πρώτα επαναστατικά κινήματα στη ζωγραφική με σημαντικές επιρροές στην εξέλιξη της μοντέρνας τέχνης του 20ου αιώνα. Η έννοια φωβισμός προέρχεται από τη γαλλική λέξη Fauve που σε ελέυθερη μετάφραση από τα Γαλλικά σημαίνει άγριο θηρίο ενώ δεν θα έπρεπε να συγχέεται με την λέξη φόβος. Χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά το 1905 στην πρώτη έκθεση της ομάδας των φωβιστών στο Παρίσι. Στο φθινοπωρινό Salon του Παρισιού μία ομάδα νέων ζωγράφων υπό την καθοδήγηση του Henri Matisse, σόκαρε τον τότε κόσμο της τέχνης με την έκθεση των έργων τους τα οποία χαρακτηριζόταν από την πολύχρωμη παλέτα, την έκφραση και την ένταση της πινελιάς και την επίπεδη σύνθεση, που όλα μαζί μοιάζουν με μια λαμπερή πρόκληση απέναντι σε ότι ήταν κατεστημένο στην τέχνη . O κριτικός τέχνης της εποχής Λουί Βοξέλ, επισκεπτόμενος την εν λόγω έκθεση και με αφορμή έναν πίνακα του Donatelo αναφώνησε Τι δουλειά έχει ο Donatelo, μεταξύ τούτων των …αγριμιών; Έτσι οι νέοι αυτοί ζωγράφοι και το έργο τους, απέκτησαν όνομα.

Οι Φωβιστές ζωγράφοι

  • August Macke (1887 – 1914) Δείτε διαθέσιμα έργα
  • Henri Matisse (1869-1954)
  • Maurice de Vlaminck (1876 - 1958)
  • Andre Derain (1880 - 1954)
  • Raoul Dufy (1877 - 1953)
  • Albert Marquet (1875 - 1947)
  • Henri Manguin (1974 - 1949)
  • Charles Camoin (1879 -1965)
  • Jean Puy (1876 - 1960)
  • Othon Friesz (1879 -1949)
  • Kees van Dongen (1877 - 1968)
  • Louis Valtat (1969 - 1952)

Το κίνημα των φωβιστών επηρεάστηκε από

Η ζωγραφική του Paul Gauguin με την χρήση του χρώματος ως συμβολισμό συναισθημάτων με ξεκάθαρη μετάφραση των συναισθημάτων σε συγκεκριμένα χρώματα, επηρέασε βαθιά τους φωβιστές. Ο φωβισμός βασίστηκε σε μία χαρακτηριστική ρήση του Γκωγκέν, σύμφωνα με την οποία αν ένας καλλιτέχνης φαντάζεται τα φύλλα των δέντρων να είναι κίτρινα, να τα ζωγραφίζει κατά αυτόν το τρόπο. Ο μέχρι πρότινος περιγραφικός και διακοσμητικός ρόλος του χρώματος στη ζωγραφική, αναβαθμίστηκε με τον Γκωγκέν και απογειώθηκε στη συνέχεια με τους φωβιστές καθώς αυτοί πειραματίστηκαν με τις νέες προοπτικές της χρήσης του ως εκφραστικό μέσο. Σημαντική επίδραση στην τεχνοτροπία των φοβιστών είχε και ο Βαν Γκόγκ με την έντονη χρωματική του παλέτα. Ο Gustave Moreau υπήρξε ο κύριος εμπνευστής και καθοδηγητής των νεαρών τότε ζωγράφων οι οποίοι έκαναν τα πρώτα τους βήματα την περίοδο προ του 1905.

Οι φωβιστές δεν εξέδωσαν ποτέ κάποιο μανιφέστο. Ωστόσο ο Ματίς και η παρέα του χρησιμοποίησαν τα χρώματα όπως κανένας άλλος και, όσο και αν αυτό φαίνεται απλό, αν αναλογιστούμε την εποχή και τη καινοτόμα στάση και αντιμετώπιση των φωβιστών ζωγράφων απέναντι στην τέχνη της εποχής, θα αντιληφθούμε με ποιο τρόπο το κίνημα αυτό της ζωγραφικής, προκάλεσε την πρώτη ουσιαστική ρήξη της ζωγραφικής με την καλλιτεχνική παράδοση του παρελθόντος και αποτέλεσε τη βαθιά τομή μεταξύ της μοντέρνας τέχνης και της τέχνης που κυριαρχούσε στη Δύση από την εποχή της Αναγέννησης και μετά.